Umpe icyanzu (Ibisigo)

039. UMPE ICYANZU 013 GAHURIRO GAHURIRO arashimira Umwami Mutara III Rudahigwa kuko yari amaze kumusubiza inka ze Umutware w’umunyarugomo yari yaramunyaze.  

Mpoze abarira (Ibisigo)

040. MPOZE ABARIRA 14°-MATARI 040.MPOZE ABARIRA =JE VIENS CONSOLER CEUX QUI PLEURENT Ce poème à « Ibyanzu » fut composé par Matari, poète du Burundi. Celui-ci était d’origine rwandaise, de la famille de Nzabonariba dont la parenté avait naguère émigré au Burundi. Le poème, comme le dit son titre, est unecomplainte de consolation inégalable adressée […]

Mvugire umwami amacumu (Ibisigo)

041. MVUGIRE UMWAMI AMACUMU 15°- SEKARAMA Ce personnage Sekarama fils de Mpumba, petit-fils de Nzeyingabo, celui-ci fils de Ngogane, est le dernier représentant du groupe des poètes de Kiruri.Il est aussi le meilleur témoin du dernier règne du Rwanda pré-colonial. En effet,il a participé à toutes les expéditions militaires du roiKigeli IV Rwabugili. Ces œuvres […]

Naje kubara inkuru

042. NAJE KUBARA INKURU 015 SEKARAMA Iki gisigo, kitacyuzuye, kiri mu bwoko bw’ « Ibyanzu ». Sekarama yagituye Umwami Kigeli IV Rwabugili. Mu 1936 niho yakibwiye A. Kagame. Yari amaze gukura atacyibuka imikaragoyose y’icyo gisigo. Kigamije gushoza intambara yiswe iy’i Bumpaka ho muri Uganda y’ubu. Aho hantu ni mu karere kari iburasira-zuba bw’ikiyaga cya Rwica-nzige. […]

Naje kubika u Burundi (Ibisigo)

043. NAJE KUBIKA UBURUNDI 015 SEKARAMA Iki gisigo kiri mu bwoko bw’ « Ikobyo ».Sekarama yagihimbye mu 1872. Kiravuga iby’ “Igitero cyo mu Lito”, ari na cyo ise Mpumba yaguyeho. Sekarama yagituyeUmwami Rwabugili aho yari atuyei Rusagara ho mu Mvejuru. Muri icyo gisigo cy’ “Ubuse”, Sekarama araburira ingoma y’ u Burundi, « Karyenda », ko […]

Mbyukire mu ruganda (Ibisigo)

044. MBYUKIRE MU RUGANDA 015 SEKARAMA Iki gisigo kiri mu bwoko bw’ « Ikobyo ».Kiravuga intambara yo ku Buntubuzindu na Murago ho mu Bunyabungo yabaye mu mwaka 1879. Iyo ntambara yabaye icyorezo ku Banyarwanda.Ni igisigo cy’ « Ubuse » cyibwira Umwamiw’i Bunyabungo Byaterana, ko yikozeho yitererezaRwabugili. Kigira kiti : nejo, ibyawe imbwa zikabirwanira mwo . […]

Ntambe ineza (Ibisigo)

045. NTAMBE INEZA 015 SEKARAMA Iki gisigo kiri mu bwoko bw’ “Impakanizi”. SEKARAMA yakivugiye i Mukingo, mu birori byo kwimika Imfizi y’Ingabe yitwaga“Ntayozisa”. Iyo Mfizi yayitatseibisingizonk’igaragaza ubutwari n’ubugiri bw’umwami Rwa-bugili. Imfizi mu nka igereranywa n’Umwami mu ngabo ze. Mu musayuko wacyo, niho Sekarama agaragariza ko yagihimbiye gusaba inka Rwabugili; ariko yitwaje iyimikwa ry’iyo mpfizi.  

Iturema amagara (Ibisigo)

046. ITUREMA AMAGARA 015 SEKARAMA Iki gisigo kiri mu bwoko bw’ “Ikobyo”. Sekarama, yagituye Umwami Rwabugili, amusaba inka zo kumutunga. Ubwo bukene bw’ikimutunga, yabwendeyeho avuga akamaro k’inda. Akambere, inda irabyara; akakabiri inda ituma abantu bayoboka ubutegetsi; bataba ibyigomeke. Iki gisigo ni kimwe mu byerekana umuzi w’idini gakondo: 1°- Imana ni Yo soko yo kubaho by’abantu. […]

Ikimbwiye Imana yamwimitse uko yasaga (Ibisigo)

047. IKIMBWIYE IMANA YAMWIMITSE UKWO YASAGA ! 015 SEKARAMA Iki gisigo, kitacyuzuye,kiri mu bwoko bw’ “Ikobyo”.Ni igisigo cy’ “Ubuse” gisebya Muhigirwa kuko yari mu ruhande rwarwanyaga Musinga. Yari yarimitseumuhungu we Muhunguyishoni , mu izina ry’ Ubwami, amwita RugweII. Muhigirwa yishwe, muri Kamena, 1897. Muhigirwa yari umwe muri bene Rwabugili wari intwali ihebuje. Yategekaga n’Umutwe w’Ingabo […]

Ndabukire Imana yunamuye u Rwanda (Ibisigo)

048. NDABUKIRE IMANA YUNAMUYE U RWANDA 015 SEKARAMA Iki gisigo Tugiteze ho byinshi. Twagize n’ImanaAlegisi Kagame akiduhindurira mu Gifaransa. Ubundi, ingorane ya mbere kuri ibi bisigo, yari uko Ikinyarwanda cya byo kitacyumvikana.Ni igisigo cyo mu bwoko bw’ “Impakanizi. Sekaramayapfuyeadashoboye kukibwiraUmwami Rudahigwa yari yakigeneye. Iki gisigo, cyahimbwenyuma y’uko Umwami Musinga aciriwe ishyanga. Iryo shyano ariko rigasa […]

Icyivugo cy’Ihene (Ibisigo)

049. ICYIVUGO CY’IHENE 015 SEKARAMA Iki gisigo kiri mu gatabo ka A. Kagame kitwa “Aho wiriwe nta rungu”(Editions morales, Kabgayi, 1949). Sekarama yari yaranyazwe inka ze n’umusozi wa Kabirizi mu Buyenzi yari yaragabanye Ibwami. Abinyagwa n’umutware Sebagangari. Sekarama amaze gutindahara yagira mwenewabo Segatwa ka Mpogazi. Iki gisigo kigamije kuvuga ibigwi by’IHENE. Hari aho gishimira uwo […]

Baryohewe ubudasigaza (Imivugo inyuranye)